Temat książki często pojawiał się w sztuce na przestrzeni dziejów. Eksponowany był na obrazach malarskich, w rzeźbach, instalacjach czy sztuce konceptualnej. Artyści nie malowali książek bez powodu. Przedmiot ten stał się ważnym elementem, ponieważ znajduje się wśród ludzi od wieków i ludzie korzystali z niego odkąd nauczyli się czytać.
W historii malarstwa księga pełniła także funkcję atrybutu definiującego postać:
– w strefie sakralnej otwarta księga w rękach bóstw lub świętych (np. Ewangelistów) symbolizuje mądrość bożą i objawienie,
– w portretach – od renesansu książka w dłoni modela świadczyła o jego wysokim statusie społecznym, wykształceniu i intelektualizmie,
– w martwych naturach (szczególnie w manieryzmie, baroku) stara, zniszczona księga obok czaszki przypominała o przemijaniu ziemskiej wiedzy (vanitas).
Obrazy malarskie prezentowały książkę jako część kompozycyjną, temat poboczny, przedmiot refleksji, metaforę życia lub nauki. Umieszczana była obok innych przedmiotów, takich, jak czaszki, zegary czy instrumenty muzyczne, aby wzmocnić przekaz symboliczny. Najwięksi malarze umieszczali je na swoich płótnach (Arcimboldo, mistrzowie holenderscy, Renoir, van Gogh, Łempicka, Picasso i in.).
Motyw wizerunku książki w sztuce ewoluował – od sakralnego i świeckiego symbolu prawdy, wiedzy, rozumu, oświecenia i mądrości w malarstwie – do autonomicznego obiektu rzeźbiarskiego. W dobie cyfryzacji, fizyczna książka staje się w sztuce symbolem trwałości pamięci i namacalności wiedzy. Współcześnie książka przestaje być tylko nośnikiem treści, a staje się dziełem samym w sobie.
W sztuce nowoczesnej i współczesnej książka często staje się obiektem konceptualnym, tematem dzieła, a nie tylko przekazuje informacje w niej zawarte.
Sztuka konceptualna wykorzystuje książki do eksplorowania idei, takich jak pamięć, tożsamość i wiedza. Książka staje się inspiracją lub medium, które przekazuje ideę. Tworzy to poprzez modyfikację tekstu lub jego fizyczną dezorganizację.
Książki mogą tworzyć ogromne instalacje, które otaczają widza lub stanowią element interaktywny. Instalacja może składać się z tysięcy ksiąg, które układają się w konkretny kształt lub przedstawiają jakąś scenę.
Zachęcamy wszystkich do zainteresowania się motywem książki w malarstwie i innych dziedzinach sztuki.
Zachęcamy też do śledzenia facebooka, gdzie wkrótce pojawią się prezentacje i opis konkretnych dzieł plastycznych z książką jako ważnym motywem w sztuce.
Oprac. Anna Stefaniak
